پژوهش ها و مطالعات

فرسودگی تحصیلی، سرسختی روان‌شناختی و نگرش نسبت به سیگار کشیدن در دانشجویان

فرسودگی تحصیلی، سرسختی روان‌شناختی و نگرش نسبت به سیگار کشیدن در دانشجویان

 

 

چکیده

هدف ازپژوهش حاضر بررسی نقش فرسودگی تحصیلی وسرسختی روان‌شناختی در نگرش دانشجویان نسبت به سیگارکشیدن و بررسی تفاوت‌هایی جنسیتی دراین زمینه بود. دریک طرح همبستگی، تعداد 217 نفر (111 پسرو 106 دختر) نفرازدانشجویان رشته‌های پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد باروش نمونه گیری دردسترس انتخاب شدند ومقیاس نگرش نسبت به سیگارکشیدن (شوروهمکاران، 2000)، فرسودگی تحصیلی (شوفلی وهمکاران، 2002) وسرسختی روان‌شناختی (کیامرثیوهمکاران، 1377) راتکمیل کردند. نتایج گویای آن بودکه رابطه نگرش مثبت نسبت به سیگارکشیدن باسرسختی روان‌شناختی منفی وباخستگی عاطفی وناکارآمدی تحصیلی مثبت ومعنادار است. رگرسیون گام به گام نیز نشان داد که دربهترین مدل پیش بینی، خستگی عاطفی و ناکارآمدی تحصیلی می‌توانند نگرش مثبت نسبت به سیگارکشیدن راپیش بینی کنند. تحلیل کوواریانس تک متغیره نیزگویای آن بود که باکنترل اثر سن، تفاوت‌هایی جنسیتی در نگرش نسبت به سیگارکشیدن معناداراست.

 

واژه‌های کلیدی: نگرش نسبت به سیگارکشیدن، فرسودگی تحصیلی،سرسختی روان‌شناختی،دانشجویان

 

 

Academic burnout, psychological hardiness and attitude toward smoking in students

Mohammdreza Vahdani Asadi*, Farhad Tanhaye Reshvanloo

Abstract

The aim of present study was to investigate the role of academic burnout and psychological hardiness and gender differences in attitudes toward smoking. In a correlational design, 217 paramedical students (111 males and 106 females) from Mashhad University of  Medical Sciences were selected by convenience sampling and completed  attitudes towards smoking scale (Shore et al, 2000), academic burnout (Schaufeliet al, 2002) and psychological hardiness (Kyamrsy et al, 1998).The results indicate that positive attitude toward smoking with negative psychological hardiness and emotional exhaustion and Inefficiency education is positive and significant.Stepwise regression showed that the best prediction model, emotional exhaustion and educational inefficiency can predict positive attitudes toward smoking. Univariate analysis of covariance showed that the effect controlled of years of education, gender differences in psychological hardiness, attitude toward smoking and incertitude are significant.

Keywords: attitude toward smoking, academic burnout, psychological hardiness, students

 

 

مقدمه

بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی هر روز 80 تا 100 هزار نفر در سطح جهان مصرف دخانیات را آغاز می‌کنند که درصد بسیار زیادی از آنان در کشورهای در حال توسعه زندگی می‏کنند(موسوی و همکاران، 2012). مطالعات صورت گرفته در ایران نشان می‌دهد که میزان مصرف سیگار در گروه جمعیتی 15 تا 25 ساله از سال 1990 تا 2000 از 10 درصد افراد به 17 درصد افزایش یافته است. در جامعه دانشجویان شهر تهران نیز میزان مصرف سیگار برای دختران و پسران به ترتیب 1/5 و 4/25 درصد بوده است(‏‏نقل از موسوی و همکاران، 2012).

نتایج برخی پژوهش‌ها نشان داده است که بین نگرش مثبت در خصوص سیگار کشیدن و رفتار مصرف سیگاررابطه وجود دارد(نظر زاده و همکاران، 2013؛ حاتمی زاده و همکاران، 1382). به نظر می‌رسد نگرش‌های افراد در خصوص مصرف سیگار و سایر مواد مخدر متأثر از عوامل اجتماعی و فردی بوده وفشارزاهای تحصیلی از عوامل محیطی اثر گذار در این زمینه باشند. نتایج برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در مدارس اروپایی فشارهای روانی مربوط به مدرسه و مشکلات سلامتی مربوط به فشارهای روانی تحصیلی افزایش فوق‌العاده ای یافته است(کیورو و همکاران، 2008). فرسودگی یکی از تبعات فشارهای تحصیلی است و به حالتی از خستگی ذهنی و هیجانی اطلاق می‌شودکه حاصل منابع فشارزایی از قبیل گرانباری نقش، فشار و محدودیت زمانی و فقدان منابع لازم برای انجام دادن وظایف و تکالیف محوله است (توپین تانر و همکاران، 2005).

پژوهش‌ها گویای آن است که علاوه بر عوامل محیطی،ویژگی‌های شخصیتی افراد نیز با مصرف سیگاردر ارتباط است(نظر زاده و همکاران، 2013). سرسختی روان شناختی مجموعه ای متشکل از ویژگی‌های شخصیتی است که در رویارویی با حوادث فشارزای زندگی، به عنوان منبعی از مقاومت و به عنوان سپری محافظ عمل می‌کند. سرسختی روان شناختی یک جهت گیری کلی نسبت به خود و دنیای پیرامون است و شامل سه مؤلفه تعهد، کنترل و مبارزه‌جویی است(مدی و همکاران، 1996). پژوهش‌ها نشان می‌دهد که سرسختی روان شناختی با آمادگی برای اعتیاد( زرگر و همکاران، 1387) و مصرف مواد(مدی و همکاران، 1996) در ارتباط است. از سوی دیگر پژوهش‌ها در خصوص تفاوت‌هایی جنسیتی در زمینه نگرش و میزان مصرف سیگار نشان می‌دهد که دختران نسبت به عوارض اجتماعی ناشی از سیگار کشیدن نگران‏تر هستند و میزان مصرف در زنان کمتر از مردان است(مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها، 2012). در مجموع و بر اساس آنچه مورد بحث قرار گرفت، هدف از پژوهش حاضر بررسی نقش فرسودگی تحصیلی و سرسختی روان‌شناختی در نگرش دانشجویان نسبت به سیگار کشیدنو تفاوت‌هایی جنسیتی در این زمینه بود.

 

روش

شرکت کنندگان و طرح پژوهش

جامعه آماری این پژوهش را تمامی دانشجویان شاغل به تحصیل در رشته‏های پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تشکیل می‌داد. در مجموع 217 دانشجو(106 دختر و 111 پسر) با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. میانگین سنی شرکت کنندگان 34/23 با انحراف استاندارد 18/2 و دامنه 18 تا 45 سال بود. طرح پژوهش حاضر در زمره پژوهش‌های همبستگی و به طور دقیق‌تر رگرسیون و پیش بینی قرار داشت.

ابزار

1- پرسشنامه فرسودگی تحصیلی مسلش- فرم دانشجویان: این پرسشنامه توسط شوفلی و همکاران (2002) بر اساس مقیاس فرسودگی عمومی مسلش و برای دانشجویان اصلاح شده است. این پرسشنامه با 15 سؤال، سه خرده مقیاس خستگی عاطفی، شک و تردید و ناکارآمدی تحصیلی را می‌سنجد. رستمی و همکاران(1390) پايايي پرسشنامه را با محاسبه آلفای کرونباخ و بازآزمایی به ترتیب از 84/0 تا 90/0 و 67/0 تا 89/0 گزارش کردند.

2- مقیاس سرسختی روان شناختی: این مقیاس توسط کیامرثی، نجاریان و مهرابی زاده هنرمند(1377) در 27 ماده طراحی و تدوین گردیده است. پایایی این مقیاس در مطالعه اصلی از طریق محاسبه آلفای کرونباخ و بازآزمایی به ترتیب 84/0 و 76/0 گزارش شده است. در مطالعه حاضر ضریب آلفای 65/0 برای این مقیاس بدست آمد.

3- مقیاس اندازه گیری نگرش نسبت به سیگار کشیدن: این مقیاس توسط شور و همکاران (2000) تدوین شده و دارای 17 گویه است. رجبی( 1385) با اجرای مقیاس در نمونه دانشجویان ایرانی به ترتیب با استفاده از تحلیل مؤلفه های اصلی و محاسبه آلفای کرونباخ(83/0) و دو نیمه سازی(72/0)، روایی و اعتبار مقیاس را به تأیید رساند. آلفای کرونباخ برای مقیاس در مطالعه حاضر برابر با 81/0 بدست آمد.

 

 

نتایج

 

جدول 1. شاخص‌های توصیفی و ضرایب همبستگی متغیرهای پژوهشی

متغیرها

1

2

3

4

5

  1. خستگی عاطفی

1

06/0-

** 24/0

** 47/0-

** 32/0

  1. شک وتردید

-

1

06/0-

* 14/0-

13/0-

  1. ناکارآمدی تحصیلی

-

-

1

** 18/0-

** 27/0

  1. سرسختی روان‌شناختی

-

-

-

1

** 20/0-

  1. نگرش نسبت به سیگارکشیدن

-

-

-

-

1

میانگین

85/1

97/31

06/17

21/5

24/19

انحرافاستاندارد

38/0

68/10

76/7

17/2

90/8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

05/0>P*

01/0>P**

 

نتایج جدول 1گویای آن است که رابطه نگرش مثبت نسبت به سیگار کشیدن با سرسختی روان‌شناختی منفی و با خستگی عاطفی و ناکارآمدی تحصیلی مثبت و معنادار است. رگرسیون گام به گام نیز نشان داد که در بهترین مدل پیش بینی، خستگی عاطفی و ناکارآمدی تحصیلی می‌توانند نگرش مثبت نسبت به سیگار کشیدن را پیش بینی کنند (14/0=R2). تحلیل کوواریانس تک متغیره نیز نشان داد که با کنترل اثر سن، تفاوت‌هایی جنسیتی در نگرش نسبت به سیگار کشیدن(001/0=P، 52/10=F)معنادار است و میزان نگرش مثبت نسبت به سیگار کشیدن در مردان بیشتر از زنان است(22/34=M در برابر 61/29=M).

 

بحث و نتیجه گیری

هدف از پژوهش حاضر بررسی نقش فرسودگی تحصیلی و سرسختی روان‌شناختی در نگرش دانشجویان نسبت به سیگار کشیدنو تفاوت‌هایی جنسیتی در این زمینه بود. نتایج نشان داد که نگرش مثبت نسبت به سیگار کشیدن باخستگیعاطفیوناکارآمدیتحصیلی، به عنوان دو بعد از فرسودگی تحصیلی، رابطه مثبت ومعناداری دارد. به نظر می‌رسد فشارزاهای تحصیلی با ایجاد زمینه جهت خستگی عاطفی و ایجاد احساس ناکارآمدی تحصیلی در دانشجویان زمینه گرایش به مصرف سیگار را در دانشجویان فراهم می‌کنند. حاتمی زاده و همکاران(1382) در پژوهشی بر روی دانش آموزان پیش دانشگاهی نشان دادند که 42 درصد دختران و 5/39 درصد پسران در عین آنکه به عوارض جسمانی سیگار آگاهی داشتند، یکی از چهار اثر رفع دلشوره و اضطراب، تقویت ذهن، رفع خستگی و رفع عصبانیت را به سیگار نسبت می‌دادند. با این وصف به نظر می‌رسد مواجهه با فشارزاهای تحصیلی زمینه را برای نگرش‌های مثبت نسبت به مصرف سیگار فراهم می‌آورد. نظام آموزشی با محوریت مراکز مشاوره دانشجویی، می‌تواند با ایجاد زمینه جهت تسهیل فرایند آموزش و یادگیری و آموزش راهبردهای مطالعه و نیز راهبردهای مقابله با شرایط فشارزا، امکان خستگی عاطفی و ناکارآمدی تحصیلی را در دانشجویان کاهش داده و میزان گرایش به مصرف دخانیات و حتی مواد مخدر را در آنان کاهش دهد.

سایر نتایج پژوهش حاضرگویای آن بود که سرسختی روان شناختی با نگرش مثبت نسبت به سیگار کشیدن رابطه منفی دارد. این یافته با نتایج پژوهش مدی و همکاران (1996) همسو است. به نظر می‌رسد افرادی که از سرسختی روان شناختی بیشتری برخوردارند یعنی دارای تعهد، کنترل و مبارزه‌جویی هستند در مواجه با مشکلات به جای پناه بردن به مواد مخدر، متعهدانه سعی در حل مشکل و کنترل شرایط درونی و بیرونی نموده و برای حل مشکل به حل مسئلهمی‌پردازند.

از دیگر نتایج این پژوهش، وجود تفاوت‌های جنسیتی در نگرش نسبت به سیگار کشیدن بود؛ بدین ترتیب که پسران نگرش مثبت‌تری نسبت به سیگار داشتند. این یافته با نتایج پژوهش‌های مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها( 2012) و حاتمی زاده و همکاران(1382) همسویی دارد. حاتمی زاده و همکاران(1382) نیز نشان دادند که آگاهی از عوارض سیگار رابطه معکوسی با سیگار کشیدن داشت و این ارتباط در دختران قوی‌تر از پسران بود. به نظر می‌رسد علی رغم قبح ناچیزی که مصرف سیگار در جامعه دارد، فشارها و هنجارهای اجتماعی در مورد دختران شدید تر از پسران عمل می‌کند.

در مجموع به نظر می‌رسد به واسطه ارتباط فرسودگی تحصیلی و سرسختی روان شناختی با نگرش دانشجویان نسبت به کشیدن سیگار شایسته است نظام آموزشی به برنامه ریزی دقیقی به منظور مهار رشد فزاینده گرایش به سیگار در میان دانشجویان مبادرت ورزیده و زمینه تحصیل مطلوب و با حداقل تنش، جهت پرورش دانشجویانی کارآمد و مؤثر را فراهم آورد.

 

منابع

حاتمی زاده، نیکیتا.، ضیایی، پروین.، دولت آبادی، شیوا.، وامقی، روشنک و واثقی، ساناز. ( 1382). بررسی آگاهی و باور دانش آموزان پیش دانشگاهی شهر تهران درباره تأثیرات مصرف سیگار. مجله روان‌پزشکی و روانشناسی بالینی ایران، دوره 9،شماره 1، 78-71.

رجبی، غلامرضا. (1385). اعتبار یابی مقیاس اندازه گیری نگرش نسبت به سیگار کشیدن. مجله روان‌پزشکی و روانشناسی بالینی ایران، دوره 12،شماره 3، 235-230.

رستمی، زینب.، عابدی، محمد رضا و شوفلی، ویلمار. بی. (1390). هنجاریابی مقیاس فرسودگی تحصیلی مسلش در دانشجویان زن دانشگاه اصفهان. رویکردهای نوین آموزشی، دوره 6، شماره 1، 38-21.

زرگر، یداله.، نجاریان، بهمن و نعامی، عبدالزهراء. (1387). بررسی رابطه ویژگی‌های شخصیتی، نگرش مذهبی و رضایت زناشویی با آمادگی اعتیاد به مواد مخدر در کارکنان یک شرکت صنعتی در اهواز. مجله علوم تربیتی و روان‏شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، دوره 3،شماره 15، 120-99.

کیامرثی، آذر.، نجاریان، بهمن و مهرابی زاده هنرمند، مهناز. (1377). ساخت و هنجاریابی مقیاسی برای سنجش سرسختی روان شناختی.  مجله روان شناسی، دوره 2، شماره 3، 145-131.

 

Center  for Diseases Control and Prevention. (2012). Current Cigarette Smoking Among Adults- United States, 2011.Morbidity and Mortality Weekly Report(MMWR), 61(44), 889-894.

Kiuru, N., Aunola, K., Nurmi, J.-E., Leskinen, E.,&Salmela-Aro, K. (2008).Peer group influence andselection in adolescents’ school burnout: A longitudinal study. Merrill-Palmer Quarterly, 54, 23–55.

Maddi, S. R., Wadhwa, P., & Haier, R. J. (1996).Relationship ofhardiness to alcohol and drug use in adolescents.The AmericanJournal of Drug and Alcohol Abuse, 22(8), 247-257.

Mousavi, A. S., Matinkhah, F., Maadani, M. R., & Masjedi, M. R. (2012).Psychological Problems and Cigarette Smoking in Tehran University Students in 2010.Tanaffos, 11(3), 42-48.

Nazarzadeh, M.,  Bidel, Z., Ayubi, E., Bahrami, A., Jafari, F., Asghar Mohammadpoorasl, A., & et al. (2013). Smoking status in Iranian male adolescents: Across-sectional study and a meta-analysis. Addictive Behaviors, 38, 2214–2218.

Toppinen-Tanner, S., Ojaarvi, A., Vaananen, A., Kalimo, R., &Jappinen, P. (2005).Burnout as a predictor ofmedically certified sickleave absences and their diagnosed causes.Behavioral Medicine, 31,18-27.

 

 

نویسندگان:

1- محمدرضا وحدانی اسدی ، دانشجوی دکتری تکنولوژی آموزشی، دانشگاه علامه طباطبایی تهراناین آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

2- فرهاد تنهای رشوانلو ، کارشناس ارشد روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، پردیس امام محمد باقر(ع) بجنورد

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید