کانون های هدف


دوره نوجوانی، دوره رشدی مهمی است که با فرایندشکل گیری هویت همراه است. قسمتی از این فرایند رشدی، خطرجویی
است که به شکل رفتارهای جنسی ناسالم و مصرف الکل، مواد مخدر، سیگار تظاهر می نماید.
افزايش گرايش نوجوانان به مصرف الكل، سيگار و مواد مخدر بسيار نگران كننده است، زيرا اكثر نوجواناني كه مصرف مواد را
در سا لهای اوليه نوجواني آغاز می نمايند، به مصرف اين ماده در سال های آينده ادامه می دهند و ميزان مصرف مواد و همچنين
مشكلات مرتبط با آن نيز افزايش می یابد. با توجه به اين یافته ها، متخصصان حوزه پيشگيري تا يكد مي نمايند كه برنامه هاي
پيشگيرانه بايد كودكان و نوجوانان را در سنين پایی نترآماج مداخله قرار دهند، زيرا برنامه هايي كه نوجوانان را قبل از دوره
دبيرستان هدف قرار مي دهند، مي توانند در پيشگيري از سوء مصرف مواد در بزرگسالي بسيار موفق باشند.

نقش مدارس در پیشگیری از مصرف مواد

امروز متخصصان پیشگیری بر این باورند که مدارس به دلایل مختلف مناسب ترین مکان برای اجرای برنامه های پیشگیری از
رفتارهای پرخطر محسوب می شوند
• بخش عمده ی کودکان و نوجوانان در مدارس حضور دارند.
• مدارس قوی ترین سازمان اجتماعی و آموزشی در دسترس برای مداخله م یباشند.
• برنامه های پیشگیری مدرسه محور را می توان با صرفه بیشتری اجرا کرد، زیرا ساختار سازمانی لازم برای حمایت از برنامه ها از
قبل موجود است.
• مداخلات مدرسه محور که معلمان و والدین و دانش آموزان را هدف قرار می دهند، می توانند بر چند نسل از کودکان تأثیر
بگذارند.
• مدارس می توانند در موقعی تهای بحرانی از لحاظ رشدی مانند ورود به کلاس اول یا گذار به مدرسه راهنمایی و متوسطه
مداخله نمایند.
• کارکنان و مربیان مدارس معمولاً اولین کسانی هستند که در خارج از خانواده متوجه مشکلات کودکان و نوجوانان می شوند،
بنابراین در تشخیص زود هنگام مشکلات نقش مهمی دارند.

رویکرد توانمندسازی روانی اجتماعی

از دیدگاه نظری، یکی از مه مترین فرضیه هایی که در پس رویکرد آموزش مهار تهای فردی و اجتماعی وجود دارد، این
است که رفتارهای مشکل ساز نوجوانان از قبیل مصرف سیگار، مشروبات الکلی و مواد مخدر و دیگررفتارهای انحرافی از قبیل
رفتارهای جنسی زودرس و فرار، نوعی نشانه تلقی می شوند. مصرف سیگار یک رفتار کارکردی در نظر گرفته م یشودکه از
طریق آن نوجوانان خودشان را ابراز نموده، با اضطراب مقابله و با استرس های گذار از کودکی به نوجوانی کنار می آیند. بنابراین
فرض بر این است که مجموعه مشابهی از عوامل شناختی و شخصیتی زیربنایی)از قبیل عزت نفس پایین، سطوح بالای اضطراب و
مهار تهای تصمیم گیری ضعیف( نوجوانان را مستعد مصرف الکل، سیگار و مواد مخدر و دیگر رفتارهای مشکل ساز می نماید.
بر اساس رویکرد تقویت توانمندی مصرف مواد یک رفتار کارکردی و اجتماعی آموخته شده است که نتیجه تعامل عوامل فردی و اجتماعی است. علاوه بر توجه به اهمیت فرایندهای یادگیری اجتماعی از قبیل الگودهی، تقلید و تقویت، این رویکرد اظهار
می نمایدکه نوجوانان دارای مهارت های فردی و اجتماعی ضعیف، نه تنها در برابر عوامل مشوق مصرف مواد آسیب پذیر هستند،
بلکه تمایل دارند از مصرف مواد به عنوان جایگزینی برای راهبردهای مقابله ای سازگارانه استفاده نمایند. بنابراین رویکردهای
توانمندسازی به پیشگیری از سوء مصرف مواد، بر آموزش مهار تهای فردی و اجتماعی عمومی در کنارمهار تهای مقاومت
تاکیدمی کنند. نمونه هایی از انواع مهار تهای مورد تاکید این نوع رویکردهای پیشگیرانه، شامل مهارت های تصمیم گیری،
مهار تهای ارتباطی و بین فردی، مهار تهای جرات مندی و مهارت های مقابله با اضطراب و خشم م یباشند.

اصول اساسی برنامه های پیشگیرانه مدرسه محور

1 برنامه های پیشگیری باید به گونه ای طراحی شوند که «عوامل حفاظت کننده » را تقویت کنند و «عوامل خطرساز » را تغییر یا
کاهش دهند.
2 برنامه های پیشگیری باید تمام انواع مختلف مواد؛ شامل مواد مخدر سنتی و صنعتی، سیگار، مشروبات الکلی را در بر بگیرد.
3 برنامه های پیشگیری باید آموزش مهار تهای مقاومت در برابر پیشنهاد مصرف مواد، تقویت باورها و تعهدات شخصی علیه
مصرف مواد، افزایش کفایت اجتماعی در روابط اجتماعی، ارتباط با همسالان و توانایی جرات مندی و تقویت نگرش های ضد
مواد را در بر گیرند.
4 برنامه های پیشگیری برای نوجوانان باید علاوه بر روش های آموزشی، از روش های تعاملی نیز استفاده کنند. رو شهایی نظیر
تشکیل گروه های گفتگو و بحث میان همسالان.
5 برنامه های پیشگیری باید «والدین » یا مراقبان کودک را در بر بگیرد تا از طریق آنان بتوان آن چه را که کودکان درباره
مواد مخدر و عوارض زیان بار آن می آموزند، تایید و تقویت نمود. همچنین نباید شرایطی برای تبادل نظر میان خانواده ها درباره
مصرف مواد مخدر و مقررات و نحوه برخورد خانواده در برابر مصرف مواد توسط فرزندان، فراهم آورد و پیوند و روابط
خانوادگی را تقویت کند.
6 برنامه های پیشگیری باید طولانی مدت باشند، و در دور ههای مختلف تحصیلی ارائه شوند
7 برنامه های پیشگیری در مدارس باید همه دانش آموزان را در برگیرد، ضمن آنکه باید گرو ههای خاص در معرض سوء
مصرف مواد مخدر را نیز شامل شود، مثلاً کودکان دچار مشکلات رفتاری یا ناتوان یهای یادگیری یا کودکانی که احتمال ترک
تحصیل آن ها وجود دارد. جمعیت هدف هرچه بیشتر در معرض خطر باشد، به برنامه های پیشگیری متمرکزتر و زود هنگام تر
نیاز است.
8 برنامه های پیشگیری بایدویژه ی هر دوره سنی باشد، از نظر رشدی متناسب و از نظر فرهنگی حساس و ظریف تهیه شوند.